''यह एक शैक्षिक ब्लॉग है, यहाँ बालक-पालक-शिक्षक आदि के लिए उपयुक्त जानकारी है. आपसे अनुरोध है कि जहाँ आवश्यकता है वहाँ तक पहुँचाने में सहायता करें।"

स्वागत

'मच्छिंद्र बापू भिसे, शिक्षण सेवक, जिला परिषद् हिंदी वरिष्ठ प्राथमिक पाठशाला, विचारपुर द्वारा हार्दिक स्वागत! संपर्क 9730491952 "

१. प्रार्थना (7th - Marathi)

  
१. प्रार्थना

नमस्कार माझा या ज्ञानमंदिरा ।
सत्यम् शिवम् सुंदरा ।।

शब्दरूप शक्ती दे
भावरूप भक्ती दे
प्रगतीचे पंख दे चिमणपाखरा ।।१।।

विद्याधन दे अम्हांस
एक छंद, एक ध्यास
नाव नेई पैलतीरी दयासागरा ।।२।।

होऊ आम्ही नीतिमंत
कलागुणी बुद्धिमंत
कीर्तिचा कळस जाय उंच अंबरा ।।३।।
जगदीश खेबूडकर (१९३२-२०११) : प्रसिद्ध मराठी साहित्यिक, गीतकार. मराठी चित्रपटसृष्टीसाठी त्यांनी मोठ्या प्रमाणावर गीतांचे लेखन केले आहे. विविध कथा व नाटके प्रसिद्ध.
प्रस्तुत प्रार्थनेतून शाळेविषयी प्रेम, जिव्हाळा व कृतज्ञतेची भावना व्यक्त केली आहे. ही प्रार्थना विद्यार्थ्यांच्या संपूर्ण विकासासाठी ईश्वरचरणी प्रार्थना करते. शाळेला ‘ज्ञानमंदिर’ समजून तिच्या नमस्काराने सुरुवात केली आहे. यामध्ये शिक्षणाच्या माध्यमातून योग्य ज्ञान, विचार, भक्ती, नैतिकता, कला, बुद्धिमत्ता आणि यश मिळो अशी प्रार्थना आहे. विद्यार्थ्यांच्या यशाचा ‘कळस’ आकाशापर्यंत जावो अशी ईश्वरचरणी मागणी आहे.


🌼 शब्दार्थ:

  1. ज्ञानमंदिर – शाळा (ज्ञान देणारे मंदिर)

  2. सत्यम् शिवम् सुंदरम् – सत्य, शिव (कल्याणकारी), आणि सुंदर

  3. शब्दरूप शक्ती – बोलण्याची ताकद

  4. भावरूप भक्ती – मनापासूनची श्रद्धा

  5. प्रगतीचे पंख – प्रगतीसाठी प्रेरणा

  6. चिमणपाखरु – छोटं पाखरू (स्वतःसाठी प्रतीक)

  7. विद्याधन – शिक्षणाचे धन

  8. छंद – आवड, ध्यास

  9. ध्यास – चिकाटीने केलेला अभ्यास किंवा प्रयत्न

  10. पैलतीर – दुसरा किनारा (यशाचा)

  11. दयासागर – दयाळू सागर (ईश्वर)

  12. नीतिमंत – नीतीनिष्ठ

  13. कलागुणी – कलांमध्ये निपुण

  14. बुद्धिमंत – हुशार

  15. कीर्तीचा कळस – यशाचे शिखर

  16. अंबर – आकाश


 भावार्थ


🕊️ पहिलं कडवं

नमस्कार माझा या ज्ञानमंदिरा ।
सत्यम् शिवम् सुंदरा ।।

🔹 भावार्थ:
मी या शाळेला – या ज्ञानमंदिराला नमस्कार करतो/करते. ही शाळा मला सत्य (सत्यम्), शिव (म्हणजे कल्याण), आणि सुंदरता शिकवते, म्हणून ती पवित्र आहे.


🕊️ दुसरं कडवं

शब्दरूप शक्ती दे 
भावरूप भक्ती दे
प्रगतीचे पंख दे चिमणपाखरा ।।१।।

🔹 भावार्थ:
हे ईश्वर! मला बोलण्याची ताकद (शब्दरूप शक्ती) आणि अंतःकरणातून श्रद्धा (भावरूप भक्ती) दे. मी एखाद्या छोट्या चिमणीसारखा आहे, त्यामुळे मला प्रगतीसाठी पंख दे – म्हणजेच ज्ञान, प्रेरणा, आणि साहस दे.


🕊️ तिसरं कडवं

विद्याधन दे अम्हांस 
एक छंद, एक ध्यास
नाव नेई पैलतीरी दयासागरा ।।२।।

🔹 भावार्थ:
माझ्या हातात शिक्षणाचं धन दे, आणि एक उत्तम छंद किंवा ध्यास दे – म्हणजे मी एकाच गोष्टीला वाहून घेतो. हे दयाळू प्रभो! माझं नाव यशाच्या दुसऱ्या किनाऱ्यावर (पैलतीरावर) पोहोचू दे.


🕊️ चौथं कडवं

होऊ आम्ही नीतिमंत 
कलागुणी बुद्धिमंत
कीर्तिचा कळस जाय उंच अंबरा ।।३।।

🔹 भावार्थ:
आम्ही नीतीनिष्ठ, कलावंत आणि बुद्धिमान होऊ. आमच्या कीर्तीचा कळस (शिखर) इतका उंच जावो की तो आकाशाला भिडेल – म्हणजेच आम्ही खूप यशस्वी होऊ.



हिंदी भावार्थ


नमस्कार माझा या ज्ञानमंदिरा ।
सत्यम् शिवम् सुंदरा ।।

भावार्थ : मैं इस ज्ञान के मंदिर (विद्यालय) को नमस्कार करता हूँ। यह मंदिर सत्य, कल्याण और सुंदरता का प्रतीक है।


शब्दरूप शक्ती दे
भावरूप भक्ती दे
प्रगतीचे पंख दे चिमणपाखरा ।।१।।

भावार्थ : हे ईश्वर! हमें वाणी की शक्ति दे, मन की भक्ति दे और इस नन्हे पक्षी (विद्यार्थी) को प्रगति के पंख दे ताकि वह उड़ सके, आगे बढ़ सके।


विद्याधन दे अम्हांस
एक छंद, एक ध्यास
नाव नेई पैलतीरी दयासागरा ।।२।।

भावार्थ : हमें ज्ञान का धन दे, कोई एक लगन और समर्पण दे ताकि हमारी जीवननाव तेरी कृपा से उस पार जा सके, सफलता प्राप्त कर सके।


होऊ आम्ही नीतिमंत
कलागुणी बुद्धिमंत
कीर्तिचा कळस जाय उंच अंबरा ।।३।।

भावार्थ : हम सदाचारी, कला में निपुण और बुद्धिमान बनें। हमारी कीर्ति (यश) आकाश की ऊँचाइयों तक पहुँचे — यही हमारी प्रार्थना है।



हिंदी रूपांतर


🌼 १. प्रार्थना

नमन तुझे हे ज्ञान के मंदिर को,
सत्य, शिव और सुंदर को।।

वाणी में शक्ति दो,
मन में भक्ति दो,
उड़ान भरने गति के पंख दो।।१।।

विद्याधन हमें दो
तुमसे लगन और आस हो
कृपा से नैया पार लगा दो ।।२।।

हम सब नीतिवान हो,
कला-बुद्धि के गान हो
छू लूँ नभ को ऐसा सुयश दो।।३।।

✨ उपक्रम:

  1. प्रार्थनेचे पठण स्पर्धा – सुंदर उच्चारांसह ही प्रार्थना म्हणण्याची स्पर्धा.

  2. शब्दार्थ पूर्ण करा – विद्यार्थ्यांना रिकाम्या जागा भरायला देणे.

  3. चित्रकला – "ज्ञानमंदिर", "प्रगतीचे पंख", "कीर्तीचा कळस" यावर चित्रे काढणे.

  4. भावार्थ लिहा/सांगा – समजलेल्या भाषेत भावार्थ सांगणे किंवा लिहिणे.

  5. वैयक्तिक ध्येय लिहा – "माझा छंद कोणता?", "मी कशासाठी प्रार्थना करतो?" अशा प्रश्नांवर विद्यार्थ्यांनी उत्तर लिहावी.



संकल्पना, प्रस्तुति, संपादन एवं लेखन

● मच्छिंद्र बापू भिसे 'मंजीत'● ©®
शिक्षण सेवक
जिला परिषद हिंदी वरिष्ठ प्राथमिक पाठशाला, विचारपुर, जिला गोंदिया (महाराष्ट्र)
9730491952
सातारा (महाराष्ट्र)

-०-

No comments:

Post a Comment