३. पाऊस आला! पाऊस आला !
- विंदा करंदीकर
पाऊस आला! पाऊस आला !
ऐन दुपारी विजा चमकल्या
कडाड कडकड भणाण वारा
जिकडे तिकडे गारा, गारा.
पाऊस आला! पाऊस आला!
दिवाळीतला खचला किल्ला
भुंकत सुटली सगळी कुत्री
आजोबांनी शिवली छत्री!
पाऊस आला! पाऊस आला !
'उशीर, त्यातच हा घोटाळा',
बाबा गेले करीत चडफड
आईचेही भिजले पापड.
पाऊस आला! पाऊस आला !
आम्ही केला एकच गिल्ला
हसत म्हणाल्या मॅडम कुट्टी
'चला पळा, शाळेला सुट्टी !'
-०-
कवितेचा भावार्थ
पाहिलं कडवं:
पाऊस आला! पाऊस आला!
ऐन दुपारी विजा चमकल्या
कडाड कडकड भणाण वारा
जिकडे तिकडे गारा, गारा.
भावार्थ:
दुपारच्या वेळी अचानक जोरदार पाऊस आला. आकाशात विजा चमकल्या, वारा जोरात वाहू लागला आणि सर्वत्र गारा (छोटे बर्फाचे गोळे) पडायला लागले.
दुसरं कडवं:
पाऊस आला! पाऊस आला!
दिवाळीतला खचला किल्ला
भुंकत सुटली सगळी कुत्री
आजोबांनी शिवली छत्री!
भावार्थ:
पावसामुळे दिवाळीत बनवलेला मातीचा किल्ला कोसळून पडला. कुत्री भिजून घाबरून भुंकायला लागली. आजोबांनी भिजू नये म्हणून आपली छत्री शिवायला घेतली.
तिसरं कडवं:
पाऊस आला! पाऊस आला!
'उशीर, त्यातच हा घोटाळा',
बाबा गेले करीत चडफड
आईचेही भिजले पापड.
भावार्थ:
पावसामुळे बाबांना ऑफिसला जायला उशीर झाला आणि ते चिडचिड करत होते. आईने उन्हात सुकत ठेवलेले पापड पावसामुळे भिजले.
चौथं कडवं:
पाऊस आला! पाऊस आला!
आम्ही केला एकच गिल्ला
हसत म्हणाल्या मॅडम कुट्टी
'चला पळा, शाळेला सुट्टी !'
भावार्थ:
पावसामुळे आम्ही मुले खूप आनंदात गिल्ला करत होतो. मॅडम हसत-हसत म्हणाल्या की, "सगळे पळा, आज शाळेला सुट्टी आहे!"
निष्कर्ष:
ही कविता पावसामुळे घरात, शाळेत, आणि आजूबाजूला घडणाऱ्या मजेशीर गोंधळाचे, आणि मुलांच्या आनंदाचे सोप्या शब्दांत आणि लयीत वर्णन करते.
भावार्थ हिंदीमध्ये
पाऊस आला! पाऊस आला!
ऐन दुपारी विजा चमकल्या
कडाड कडकड भणाण वारा
जिकडे तिकडे गारा, गारा.
भावार्थ:
यह बारिश की तेज़ और अचानक शुरुआत का चित्र दिखाता है। दोपहर के समय, जब सब शांत होता है, तभी अचानक बिजली चमकने लगती है, तेज आवाज़ों के साथ हवा चलने लगती है। फिर ओले गिरने लगते हैं जो सब तरफ बिखर जाते हैं। यह दृश्य थोड़ा डरावना तो है, लेकिन बच्चों की दृष्टि से रोमांचक भी है।
पाऊस आला! पाऊस आला!
दिवाळीतला खचला किल्ला
भुंकत सुटली सगळी कुत्री
आजोबांनी शिवली छत्री!
भावार्थ:
बताया गया है कि बारिश के कारण बच्चों ने जो मिट्टी का किला दिवाली में बनाया था, वह भीग कर गिर गया। आसपास के सभी कुत्ते डरकर भौंकने लगे क्योंकि उन्हें भी यह अचानक मौसम बदलाव समझ नहीं आया। दादाजी ने बारिश से बचने के लिए अपना पुराना छाता निकालकर उसे सिलना (दुरुस्त करना) शुरू किया। यह सब मिलकर घर में एक मजेदार हलचल का माहौल बनाते हैं।
पाऊस आला! पाऊस आला!
'उशीर, त्यातच हा घोटाळा',
बाबा गेले करीत चडफड
आईचेही भिजले पापड.
भावार्थ:
इसमें बताया गया है कि बारिश से बड़ों को कितनी परेशानी होती है। पिताजी को ऑफिस के लिए पहले ही देर हो रही थी, और अब बारिश ने स्थिति और बिगाड़ दी। वे जल्दी में परेशान हो रहे थे। दूसरी ओर, माँ ने जो पापड़ धूप में सूखने के लिए रखे थे, वे बारिश में भीग गए। इससे उनका सारा काम बेकार हो गया। यह हिस्सा दिखाता है कि मौसम बदलाव का असर घर के सभी लोगों पर पड़ता है।
पाऊस आला! पाऊस आला!
आम्ही केला एकच गिल्ला
हसत म्हणाल्या मॅडम कुट्टी
'चला पळा, शाळेला सुट्टी !'
विस्तृत हिंदी भावार्थ:
इसमें बच्चों की खुशी और मस्ती का दृश्य है। जैसे ही बारिश शुरू हुई, बच्चे जोर-जोर से शोर मचाने लगे, उछलने-कूदने लगे। शिक्षक (मैडम कुट्टी) हँसते हुए कहती हैं — “भागो-भागो, स्कूल की छुट्टी हो गई!” बच्चों के लिए बारिश का मतलब मस्ती, खेल और पढ़ाई से छुट्टी होता है। यह हिस्सा कविता का सबसे मजेदार और आनंददायक भाग है।
कविता का सार:
यह कविता बारिश के अचानक आगमन पर घर और स्कूल में होने वाली हलचल और प्रतिक्रियाओं का बहुत ही सुंदर, मजेदार और लयबद्ध चित्रण करती है।
बड़ों के लिए बारिश परेशानी लेकर आती है — पिताजी को देर होती है, मम्मी का काम बिगड़ता है — पर बच्चों के लिए यह खुशी, मस्ती और आज़ादी लेकर आती है।
कविता यह भी बताती है कि एक ही स्थिति को अलग-अलग लोग कैसे अलग नजरिए से देखते हैं। बारिश किसी के लिए समस्या है, तो बच्चों के लिए यह उत्सव!
हिंदी अनुवाद
बारिश आई! बारिश आई! (अनुवाद – "पाऊस आला! पाऊस आला!")
बारिश आई! बारिश आई!
दोपहरी ही बिजली छाई।
गर्र-गर्र की गूंज हवाओं,
ओले बरसे हर दिशि पाई।
बारिश आई! बारिश आई!
टूट गया था मिट्टी का किला।
भौंकते हैं सारे कुत्ते,
दादाजी ने छाता सिला।
बारिश आई! बारिश आई!
"देर हुई, अब क्या झमेला!"
पापा भागे परेशान-से,
मम्मी के पापड़ भी भीगा मेला।
बारिश आई! बारिश आई!
हमने मचाया एक ही शोर,
हँसती बोली मैडम कुट्टी —
"दौड़ो, भागो! छुट्टी है आज की ओर!"
-०-
“पाऊस आला! पाऊस आला!” या कवितेवर आधारित स्वाध्याय प्रश्नोत्तर
✏️ 1. कवितेचे सोप्या भाषेत सारांश (सार)
ही कविता पावसाच्या अचानक येणाऱ्या आणि गोंधळ उडवणाऱ्या आगमनावर आहे. दुपारीच वीजा चमकतात, वारा जोरात वाहतो आणि गारा पडतात. पावसामुळे दिवाळीतला किल्ला कोसळतो, कुत्री भुंकत सुटतात, आजोबा छत्री शिवतात. बाबा घाई करत चडफडतात आणि आईचे पापड भिजतात. शाळेतील मॅडम गंमतीने सुट्टी जाहीर करतात आणि मुले आनंदात गोंधळ करतात. ही कविता पावसाच्या धम्माल वातावरणाचे वर्णन करते.
📌 2. खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा (लघुत्तर प्रश्न)
प्र.1) पाऊस कधी आला?
उ: पाऊस दुपारी आला.
प्र.2) वारा कसा होता?
उ: वारा कडाड कडकड भणाणणारा होता.
प्र.3) पावसामुळे कोण भिजले?
उ: आईचे पापड भिजले.
प्र.4) पावसामुळे शाळेत काय झाले?
उ: शाळेला सुट्टी जाहीर झाली.
प्र.5) आजोबांनी पावसात काय केले?
उ: आजोबांनी छत्री शिवली.
🧠 3. खालील वाक्यांचे अर्थ स्पष्ट करा:
(1) "दिवाळीतला खचला किल्ला" –
अर्थ: पावसामुळे मुलांनी दिवाळीसाठी बनवलेला मातीचा किल्ला कोसळून गेला.
(2) "आईचेही भिजले पापड" –
अर्थ: आईने उन्हात वाळत घातलेले पापड पावसामुळे भिजून गेले.
✅ 4. योग्य पर्याय निवडा (बहुपर्यायी प्रश्न)
प्र.1) कवितेत कोण शिवतो?
अ. बाबा
ब. आजोबा ✅
क. मॅडम
ड. मुलं
प्र.2) पावसामुळे शाळेत काय झाले?
अ. परीक्षा झाली
ब. सण झाला
क. सुट्टी झाली ✅
ड. अभ्यास झाला
🔤 5. शब्दार्थ (शब्द आणि त्याचे अर्थ):
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| कडाड कडकड | जोरदार आवाज करणारा आवाज |
| गारा | बर्फाचे छोटे गोळे |
| खचला | कोसळून पडला |
| चडफड | घाईत गोंधळ घालणे |
| गिल्ला | मोठ्याने आरडाओरडा करणे |
| शिवली | धाग्याने टाके घालणे |
🖋️ 6. तुमचे विचार (स्वानुभव/मनोगत):
प्र.1) तुम्हाला पावसाळा का आवडतो / आवडत नाही? 2-3 ओळींत लिहा.
प्र.2) पावसात एखादी गंमतदार गोष्ट घडली असल्यास लिहा.
संकल्पना, प्रस्तुति, संपादन एवं लेखन
No comments:
Post a Comment