९. घर
घर नाही चार भिंती
घर असते देखण्या कृती,
घर नाही एक वस्तू
घर म्हणजे आनंदी वास्तू.
घर नाही नुसत्या खोल्या
घरात हव्या भावना ओल्या,
घरात हवा जिव्हाळा
घर शिक्षणाची पहिली शाळा.
घर नाही नुसता पसारा
घर नाही केवळ निवारा,
घराला असते कहाणी
घराला असतो आपला चेहरा.
घर शिकवते पाहायला
चालायला, धावायला,
घर शिकवते लढायला
दुःखाचा डोंगर चढायला.
घराने असावे सावधान
घराने ट्यावे समाधान,
घराने ठेवावे काळाचे भान
जवळ करावीत नवी मूल्ये, नवीन ज्ञान.
घरात आईचे अपार कष्ट
आजी सांगते सुंदर गोष्ट,
घरात आजोबा गप्पिष्ट
आईच्या हातचे जेवण चविष्ट.
- धुंडिराज जोशी
"घर" या कवितेचा मराठीत भावार्थ:
घर नाही चार भिंती… आनंदी वास्तू.
घर म्हणजे फक्त चार भिंती नसतात. ते सुंदर व सजीव कृतींनी भरलेले असते. घर ही एखादी वस्तू नसून, ते आनंद देणारी वास्तू असते.
घर नाही नुसत्या खोल्या… पहिली शाळा.
घर म्हणजे केवळ खोल्यांचा समूह नाही. घरात प्रेम, आपुलकी आणि ओलावा असावा. घर हे माणसाच्या जीवनातील शिक्षणाची पहिली शाळा असते.
घर नाही नुसता पसारा… आपला चेहरा.
घर म्हणजे फक्त वस्तूंचा पसारा नाही. आणि केवळ राहण्यासाठीची जागा नाही. प्रत्येक घराची एक स्वतःची कथा आणि ओळख असते.
घर शिकवते पाहायला… डोंगर चढायला.
घर आपल्याला पाहायला, चालायला आणि धावायला शिकवते. ते आपल्याला जीवनातील संघर्षांना सामोरे जाण्याची तयारी करून देते.
घराने असावे सावधान… नवीन ज्ञान.
घराने सतर्क आणि जागरूक असले पाहिजे. त्यात समाधान असावे आणि काळाचे भान ठेवले पाहिजे. नवीन मूल्ये व ज्ञान स्वीकारण्याची तयारी असावी.
घरात आईचे अपार कष्ट… जेवण चविष्ट.
घरात आईचे अथक कष्ट असतात. आजी सुंदर गोष्टी सांगते, आजोबा गप्पा मारतात, आणि आईच्या हातचे जेवण नेहमी स्वादिष्ट असते.
सारांश:
ही कविता 'घर' या संकल्पनेला फक्त वास्तू म्हणून न पाहता, एक सजीव, प्रेमळ, शिकवण देणारी जागा म्हणून उलगडते. घर हे आपल्या जीवनातील आधारस्तंभ आहे – जिथे आपुलकी, शिकवण, आणि एकत्रितपणा असतो.
कविता "घर" का हिंदी सरलार्थ
घर नाही चार भिंती
घर असते देखण्या कृती,
घर नाही एक वस्तू
घर म्हणजे आनंदी वास्तू.
हिंदी सरलार्थ:
घर केवल चार दीवारें नहीं होता। यह सुंदर कार्यों से भरा होता है। घर कोई चीज नहीं है, बल्कि यह एक आनंदमय और जीवंत स्थान होता है।
घर नाही नुसत्या खोल्या
घरात हव्या भावना ओल्या,
घरात हवा जिव्हाळा
घर शिक्षणाची पहिली शाळा.
हिंदी सरलार्थ:
घर केवल कमरे नहीं होते। घर में स्नेह और भावनाओं की आवश्यकता होती है। घर में अपनापन चाहिए। घर ही जीवन की पहली पाठशाला होता है।
घर नाही नुसता पसारा
घर नाही केवळ निवारा,
घराला असते कहाणी
घराला असतो आपला चेहरा.
हिंदी सरलार्थ:
घर केवल फैला हुआ सामान नहीं होता। यह सिर्फ रहने की जगह नहीं है। हर घर की अपनी कहानी होती है। घर से हमारी पहचान जुड़ी होती है।
घर शिकवते पाहायला
चालायला, धावायला,
घर शिकवते लढायला
दुःखाचा डोंगर चढायला.
हिंदी सरलार्थ:
घर हमें देखना, चलना और दौड़ना सिखाता है। यह हमें जीवन के संघर्षों से लड़ना और कठिनाइयों को पार करना सिखाता है।
घराने असावे सावधान
घराने ट्यावे समाधान,
घराने ठेवावे काळाचे भान
जवळ करावीत नवी मूल्ये, नवीन ज्ञान.
हिंदी सरलार्थ:
घर को सतर्क और जागरूक होना चाहिए। घर में संतोष होना चाहिए। समय की कद्र करनी चाहिए और नए मूल्य तथा नया ज्ञान अपनाना चाहिए।
घरात आईचे अपार कष्ट
आजी सांगते सुंदर गोष्ट,
घरात आजोबा गप्पिष्ट
आईच्या हातचे जेवण चविष्ट.
हिंदी सरलार्थ:
घर में माँ के अथक परिश्रम होते हैं। दादी सुंदर कहानियाँ सुनाती हैं। दादाजी बातें करने में माहिर होते हैं और माँ के हाथ का खाना बहुत स्वादिष्ट होता है।
कवितेचा हिंदी अनुवाद
घर
(मराठी: धुंडिराज जोशी)
घर न केवल दीवारें चार,
घर है सजीव, क्रियाशील अपार।
घर कोई वस्तु नहीं बस,
घर है सुख की सजीव अभिलष।
घर न केवल हों कमरे खाली,
भावनाओं से हो भरी हर गली।
घर में हो अपनापन सच्चा,
यही है शिक्षा का पहला पक्का।
घर न हो फैला सामान मात्र,
न हो सिर रखने का स्थल मात्र।
हर घर की होती अपनी कहानी,
हर घर में बसती निज पहचान प्यारी।
घर हमें देखना सिखाता,
चलना, दौड़ना बतलाता।
घर सिखाता लड़ना दुख से,
चढ़ना पर्वत कठिन समय के।
घर में हो चेतन जागरूकता,
भर दे मन में संतोषता।
समय का बोध हो उसमें,
नव मूल्य, नव ज्ञान हों जीवन में।
घर में माँ का श्रम अपार,
दादी की कहानियाँ मनुहार।
दादाजी की गप्पों का संसार,
माँ के हाथों का भोजन स्वाद से भरार।
"घर" या कवितेवर आधारित स्वाध्याय प्रश्नोत्तरे
१. कविता समजून घेऊया (सरळ उत्तरे द्या):
प्रश्न १:
(अ) घर म्हणजे काय असते?
(ब) घर आनंदी वास्तू का म्हणतात?
उत्तर:
(अ) घर म्हणजे केवळ चार भिंती नाही, तर ती एक कृतींनी देखण्या झालेली वास्तू आहे.
(ब) घरात प्रेम, जिव्हाळा, आपुलकी आणि सकारात्मक भावना असतील तर ते आनंदी वास्तू होते.
प्रश्न २:
(अ) घरात कोणकोण असतात?
(ब) घरात कोण काय करतं?
उत्तर:
(अ) घरात आई, आजी, आजोबा, इतर सदस्य असतात.
(ब) आई कष्ट करते, आजी गोष्टी सांगते, आजोबा गप्पा करतात आणि आईच्या हातचं जेवण चविष्ट असतं.
२. पूर्ण करा (रिकाम्या जागा भरा):
प्रश्न ३:
(अ) घर नाही _______ भिंती, घर असते _______ कृती
(ब) घरात आईचे _______ कष्ट, आजी सांगते _______ गोष्ट
(क) घर शिकवते _______ , दुःखाचा डोंगर _______
उत्तर:
(अ) चार, देखण्या
(ब) अपार, सुंदर
(क) लढायला, चढायला
३. योग्य पर्याय निवडा:
प्रश्न ४:
(अ) घरात हव्या असतात कशा भावना?
-
(१) कोरड्या
-
(२) ओल्या
-
(३) रागाच्या
-
(४) अंधाऱ्या
उत्तर: (२) ओल्या
प्रश्न ५:
(ब) घर शिकवते काय करायला?
-
(१) आराम करायला
-
(२) लढायला
-
(३) झोपायला
-
(४) ओरडायला
उत्तर: (२) लढायला
४. तुमचे मत लिहा (विचार अभिव्यक्त करा):
प्रश्न ६:
(अ) तुमच्या घरात तुम्हाला सर्वात काय प्रिय वाटतं?
(ब) घर आपल्याला कोणकोणत्या गोष्टी शिकवतं?
उत्तर:
(अ) मला माझ्या घरात आईच्या हातचं जेवण आणि आजीच्या गोष्टी आवडतात.
(ब) घर आपल्याला शिस्त, प्रेम, सहकार्य आणि जीवनातील मूल्ये शिकवतं.
५. दोन ओळींवर आधारित प्रश्न (भावार्थ समजून घ्या):
प्रश्न ७:
(अ) ‘घराला असते कहाणी’ – या ओळीचा काय अर्थ आहे?
(ब) ‘घराला असतो आपला चेहरा’ – या वाक्याचा भावार्थ सांगा.
उत्तर:
(अ) प्रत्येक घराच्या मागे काही अनुभव, आठवणी, संघर्षांची कहाणी असते.
(ब) घर म्हणजे आपल्या कुटुंबाची ओळख – जशी माणसाची असते तशी घराचीही एक ओळख असते.
संकल्पना, प्रस्तुति, संपादन एवं लेखन
● मच्छिंद्र बापू भिसे 'मंजीत'● ©®
शिक्षण सेवक
जिला परिषद हिंदी वरिष्ठ प्राथमिक पाठशाला, विचारपुर, जिला गोंदिया (महाराष्ट्र)
9730491952
सातारा (महाराष्ट्र)
-०-
No comments:
Post a Comment