४. माहिती घेऊया
पाऊस केव्हा पडेल ? किती पडेल? याची देशभर चिंता असते. ही चिंता दूर करण्यासाठी ज्या संशोधकाने मान्सूनच्या अंदाजाची नवी पद्धत शोधून काढली त्यांचे नाव डॉ. वसंत गोवारीकर.
डॉ. वसंत गोवारीकरांचा जन्म २५ मार्च १९३३ रोजी पुण्यात झाला. शाळेत असताना त्यांना नवनव्या कल्पना सुचायच्या. एकदा त्यांना वाटले आपण मोटार बनवावी. अवघे तेरा वर्षांचे असताना डॉ. गोवारीकर यांनी थेट अमेरिकेतील हेन्री फोर्डला पत्र लिहून आपली इच्छा कळवली. हेन्री फोर्डला मराठी कळणार नाही, म्हणून त्यांनी मित्राची मदत घेऊन मराठीत लिहिलेल्या
पत्राचे इंग्रजी भाषांतर केले. हेन्री फोर्डने डॉ. गोवारीकर यांच्या पत्राची दखल घेऊन उत्तरही पाठवले. त्यासोबत काही पुस्तकेही पाठवली. त्यांच्या कुशाग्र बुद्धिमत्तेची आणि दृढ संकल्पाची चुणूक लहानपणीच दिसून आली.
कोल्हापूरला पदवीपर्यंतचे शिक्षण झाल्यानंतर उच्च शिक्षणासाठी ते इंग्लंडला गेले. बर्मिंगहॅम विदयापीठात त्यांनी 'रासायनिक अभियांत्रिकी' विषयात संशोधन केले. पुढे इंग्लंडच्या ऊर्जा संशोधन केंद्रात संशोधक म्हणून त्यांनी काम केले.
विक्रम साराभाई यांच्या आग्रहामुळे १९६७ साली ते भारताच्या अवकाश संशोधन केंद्रात रुजू झाले. 'घन पदार्थातील ऊर्जा' या विषयाच्या संशोधनासाठी त्यांच्या पुढाकाराने नवा प्रकल्प सुरू करण्यात आला. भारताच्या विज्ञान क्षेत्रात त्यांनी केलेली कामगिरी फार मोठी आहे. अग्निबाणाच्या मोटारीकरिता घन इंधन बनवण्याचे तंत्र त्यांनी विकसित केले.
पाठ का हिंदी अनुवाद:
पानी कब गिरेगा? कितना गिरेगा? – यह चिंता पूरे देश को रहती है। इस चिंता को दूर करने के लिए जिस वैज्ञानिक ने मानसून की भविष्यवाणी की नई पद्धति खोजी, उनका नाम है डॉ. वसंत गोवारीकर।
डॉ. वसंत गोवारीकर का जन्म 25 मार्च 1933 को पुणे में हुआ था। स्कूल में पढ़ाई के दौरान उन्हें नए-नए विचार आया करते थे। एक बार उन्होंने सोचा कि उन्हें मोटर (कार) बनानी चाहिए। केवल तेरह वर्ष की उम्र में ही डॉ. गोवारीकर ने सीधे अमेरिका के हेनरी फोर्ड को पत्र लिखकर अपनी इच्छा जाहिर की। हेनरी फोर्ड को मराठी भाषा समझ नहीं आएगी, यह सोचकर उन्होंने एक मित्र की मदद से मराठी में लिखे गए पत्र का अंग्रेज़ी में अनुवाद करवाया।
हेनरी फोर्ड ने डॉ. गोवारीकर के पत्र पर ध्यान देकर उन्हें उत्तर भी भेजा। इसके साथ ही उन्होंने कुछ पुस्तकें भी भेजीं। उनकी तेज बुद्धि और दृढ़ निश्चय की झलक बचपन में ही देखने को मिली।
कोल्हापुर में स्नातक तक की पढ़ाई पूरी करने के बाद वे उच्च शिक्षा के लिए इंग्लैंड गए। बर्मिंघम विश्वविद्यालय में उन्होंने ‘रासायनिक अभियांत्रिकी’ विषय में शोध किया। इसके बाद इंग्लैंड के ऊर्जा अनुसंधान केंद्र में उन्होंने शोधकर्ता के रूप में काम किया।
डॉ. विक्रम साराभाई के आग्रह पर वे 1967 में भारत के अंतरिक्ष अनुसंधान केंद्र में शामिल हुए। ‘घन पदार्थों से ऊर्जा’ इस विषय पर अनुसंधान के लिए उनके नेतृत्व में एक नया प्रकल्प (परियोजना) शुरू किया गया। भारत के विज्ञान क्षेत्र में उनका योगदान बहुत महत्वपूर्ण रहा है। उन्होंने अग्निबाण (मिसाइल) की मोटरों के लिए ठोस ईंधन (घन इंधन) बनाने की तकनीक विकसित की।
-०-
स्वाध्याय प्रश्नोत्तर
🟡 १. पाठ्यवर आधारित प्रश्नोत्तर (Textual Questions and Answers)
प्रश्न 1: डॉ. वसंत गोवारीकर यांचा जन्म कुठे आणि कधी झाला?
उत्तर: डॉ. वसंत गोवारीकर यांचा जन्म २५ मार्च १९३३ रोजी पुणे येथे झाला.
प्रश्न 2: लहानपणीच त्यांनी कोणाला पत्र लिहिले आणि का?
उत्तर: लहानपणी, त्यांनी अमेरिकेतील हेन्री फोर्ड यांना मोटार बनवण्याची इच्छा व्यक्त करत पत्र लिहिले.
प्रश्न 3: डॉ. गोवारीकर यांचे इंग्लंडमधील शिक्षण कुठे झाले?
उत्तर: त्यांचे उच्च शिक्षण बर्मिंगहॅम विद्यापीठात झाले, जिथे त्यांनी रासायनिक अभियांत्रिकी विषयात संशोधन केले.
प्रश्न 4: भारतात ते कोणत्या केंद्रात रुजू झाले आणि कशासाठी?
उत्तर: १९६७ मध्ये ते भारताच्या अवकाश संशोधन केंद्रात (ISRO) रुजू झाले. त्यांनी घन पदार्थातील ऊर्जा या विषयावर संशोधन केले.
🔵 २. रिक्त जागा भरा (Fill in the blanks)
-
डॉ. वसंत गोवारीकर यांचा जन्म __________ येथे झाला.
→ पुणे -
अवघ्या __________ वर्षांचे असताना त्यांनी अमेरिकेला पत्र लिहिले.
→ तेरा -
त्यांनी 'घन इंधन' तंत्रज्ञानाचा वापर __________ साठी केला.
→ अग्निबाण मोटारी -
उच्च शिक्षणासाठी ते __________ देशात गेले.
→ इंग्लंड
🟢 ३. योग्य ते शब्द निवडा (Multiple Choice Questions)
प्रश्न 1: डॉ. गोवारीकर यांनी हेन्री फोर्ड यांना पत्र कोणत्या वयात लिहिले?
a) १० वर्षांचे
b) १३ वर्षांचे
c) १६ वर्षांचे
d) १८ वर्षांचे
→ उत्तर: b) १३ वर्षांचे
प्रश्न 2: डॉ. गोवारीकर यांनी कोणत्या विषयात संशोधन केले?
a) भौतिकशास्त्र
b) संगणक विज्ञान
c) रासायनिक अभियांत्रिकी
d) जीवशास्त्र
→ उत्तर: c) रासायनिक अभियांत्रिकी
🔴 ४. योग्य क्रम लावा (Arrange in correct order)
खालील घटना योग्य क्रमात लावा:
अ) इंग्लंडमध्ये संशोधन केले
ब) हेन्री फोर्डला पत्र लिहिले
क) ISRO मध्ये रुजू झाले
ड) पुण्यात जन्म झाला
→ योग्य क्रम: ड) → ब) → अ) → क)
🟣 ५. उत्तर लिहा (Short Answer Questions)
प्रश्न: तुम्हाला डॉ. गोवारीकर यांच्या जीवनातून काय शिकता येते?
उत्तर: डॉ. गोवारीकर यांच्या जीवनातून आपण चिकाटी, कल्पकता, आणि विज्ञानावरील प्रेम या गोष्टी शिकू शकतो. लहानपणापासूनच त्यांनी मोठी स्वप्ने पाहिली आणि त्यासाठी मेहनत केली.
⚪ ६. दीर्घ उत्तरे (Long Answer Questions)
प्रश्न: डॉ. गोवारीकर यांनी भारताच्या विज्ञान क्षेत्रात काय योगदान दिले?
उत्तर: डॉ. गोवारीकर यांनी भारताच्या अवकाश संशोधन केंद्रात 'घन इंधन' तंत्रज्ञान विकसित केले, जे अग्निबाण मोटारींसाठी वापरले गेले. तसेच, मान्सूनच्या अचूक अंदाजासाठी नवीन पद्धतीचा शोध लावून कृषी व हवामान खात्याला मदत केली. त्यांच्या संशोधनामुळे भारताचे विज्ञान क्षेत्र अधिक बळकट झाले.
No comments:
Post a Comment