१. भारतमाता (6th - Marathi)
कवयित्री: शांता शेळके
धृवपद:
प्रियतम अमुची भारतमाता, आम्ही सारी तिची मुले,
रंग वेगळे, गंध वेगळे, तरी येथली सर्व फुले.➡ भारतमाता ही आपली खूप लाडकी आई आहे. आपण सगळे तिचीच मुले आहोत. आपल्या सगळ्यांचा रंग, गंध, म्हणजे स्वभाव, भाषा, परंपरा जरी वेगळ्या असल्या तरी आपण सगळे एकाच मातीत उगवलेली फुले आहोत.
पहिलं कडवं:
प्रिय आम्हाला येथील माती, प्रिय हे पाणी झुळझुळते,
प्रियकर ही डुलणारी शेते, प्रिय हे वारे सळसळते.➡ आपल्याला आपल्या मातीतलं सगळं प्रिय आहे – मऊ माती, वाहणारं थंड पाणी, झुलणारी शेतं आणि सळसळणारा वारा.
दुसरं कडवं:
प्रियतम आमुचा धवल हिमालय, बघे भिडाया जो गगना,
प्रियतम अमुचे सह्यविंध्य हे, प्रियतम या गंगा जमुना.➡ आपल्याला शुभ्र बर्फाच्छादित हिमालय प्रिय आहे, तो गगनाला भिडणारा आहे. आपले सह्याद्री व विंध्य पर्वत प्रिय आहेत. गंगा आणि यमुना नद्या देखील आपल्याला खूप प्रिय आहेत.
तिसरं कडवं:
मानव सारे समान असती, शिकवण ही जगतास दिली,
या मातेची मुले सद्गुणी, सर्व जगाला प्रिय झाली.➡ आपल्या भारताने जगाला शिकवलं आहे की सर्व माणसं समान असतात. आपल्या देशातील माणसं चांगले गुण असलेली आहेत म्हणून ती सगळ्या जगाला आवडतात.
चौथं कडवं:
प्रियतम अमुची भारतमाता, वंदन आम्ही तिला करू,
या मातेची मुले लाडकी, सदा तिचा ध्वज उंच धरू.➡ आपली भारतमाता ही लाडकी आहे. आपण तिचं नेहमी वंदन करतो. आपण तिचीच प्रिय मुले आहोत, आणि तिचा झेंडा नेहमी उंच फडकवू.
निष्कर्ष:
ही कविता देशभक्ती, एकता, निसर्गप्रेम आणि भारतीय संस्कृतीचा गौरव यांचा संगम आहे. शांता शेळके यांनी साध्या शब्दांत भारतमातेबद्दलची प्रेमभावना प्रभावीपणे मांडली आहे. विद्यार्थ्यांमध्ये देशाविषयी अभिमान, प्रेम आणि कृतज्ञता निर्माण करणारी ही कविता आहे.
ध्रुवपंक्ति (मुख्य पंक्तियाँ):
प्रियतम अमुची भारतमाता, आम्ही सारी तिची मुले,
रंग वेगळे, गंध वेगळे, तरी येथली सर्व फुले।
➡ कवयित्री कहती हैं कि भारतमाता हमारी सबसे प्रिय माता है। हम सब उसी की संतान हैं। हमारे रंग, रूप, भाषा और संस्कृति अलग-अलग हो सकती हैं, फिर भी हम सब उसी धरती की संतान हैं, उसी की तरह महकते हुए फूल हैं।
पहला पद:
प्रिय आम्हाला येथील माती, प्रिय हे पाणी झुळझुळते,
प्रियकर ही डुलणारी शेते, प्रिय हे वारे सळसळते।
➡ हमें अपनी धरती की मिट्टी बहुत प्यारी है, यहाँ का बहता हुआ पानी भी बहुत अच्छा लगता है। हमारे खेत जब हवा में लहराते हैं, वो भी प्रिय लगते हैं। यहाँ की सिहरती हवा भी हमें आनंद देती है। यानी हमें अपने देश का प्रत्येक कण प्रिय है।
दूसरा पद:
प्रियतम आमुचा धवल हिमालय, बघे भिडाया जो गगना,
प्रियतम अमुचे सह्यविंध्य हे, प्रियतम या गंगा जमुना।
➡ हमें हमारा हिमालय पर्वत बहुत प्यारा है, जो आकाश को छूने की कोशिश करता है। सह्याद्रि और विंध्याचल पर्वत भी हमारे लिए बहुत प्रिय हैं। गंगा और यमुना नदियाँ, जो हमें जीवन देती हैं, वे भी हमारी प्रिय हैं।
तीसरा पद:
मानव सारे समान असती, शिकवण ही जगतास दिली,
या मातेची मुले सद्गुणी, सर्व जगाला प्रिय झाली।
➡ हमारी भारतमाता ने संसार को यह शिक्षा दी है कि सभी मनुष्य समान हैं। हमारे देश के लोग अच्छे गुणों वाले हैं और इसलिए सारे विश्व को प्रिय लगते हैं।
चौथा पद:
प्रियतम अमुची भारतमाता, वंदन आम्ही तिला करू,
या मातेची मुले लाडकी, सदा तिचा ध्वज उंच धरू।
➡ हमारी प्यारी भारतमाता को हम नमन करते हैं। हम उसकी लाडली संतानें हैं, और हमेशा उसके गौरव का प्रतीक – तिरंगे झंडे को ऊँचा उठाए रखेंगे।
भावार्थ (सार):
इस कविता के माध्यम से कवयित्री भारत माता के प्रति प्रेम, श्रद्धा और गर्व प्रकट करती हैं। वे बताती हैं कि चाहे हम भारत के अलग-अलग हिस्सों से हों, हमारे रंग, भाषा, संस्कृति अलग हो, फिर भी हम सब एक ही माँ की संतान हैं। हमें अपनी धरती, नदियाँ, पर्वत और हवाएँ तक प्रिय हैं। भारत माता ने हमें समानता और सद्गुणों की शिक्षा दी है, और हम सदा उसका आदर करते रहेंगे।
१. भारतमाता
भारत माता प्यारी अपनी,
हम सब हैं संतान,
रंग अलग हैं, गंध अलग हैं,
फिर भी एक समान।।
प्यारी माटी इस धरती की,
प्यारे झरने गाते,
प्यारे लहराते हैं खेत,
प्यारी हवा बहाते।।
प्रिय हमें हिमगिरि ऊँचा-सा,
जो नभ को ललकारे,
प्रिय हमें गंगा-यमुना भी,
सह्यविंध्य के तारे।।
सब मानव को एक समझना,
देश ने यही सिखाया,
इस मिट्टी की प्यारी संतति,
सद्गुण का दीप जलाया।।
हम भारत माता को नित दिन,
वंदन करते जाएँ,
हम बच्चे हैं उसके लाडले,
झंडा ऊँचा लहराएँ।।
— शांता शेळके
पाठ प्रियतम अमुची भारतमाता आधारित वेगवेगळ्या प्रकारचे स्वाध्याय प्रश्नोत्तर
(स्वरूप: देशभक्तिपर गीत)
🟩 शब्दार्थ (मराठीत)
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| प्रियतम | अत्यंत प्रिय, जिव्हाळ्याचा |
| झुळझुळते | सौम्य आवाज करत वाहणारे (पाणी) |
| सळसळते | हालचाल करणारे (वाऱ्याचा आवाज) |
| भिडाया | भिडण्यासाठी, सामोरे जाण्यासाठी |
| धवल | पांढरा, शुभ्र |
| सह्यविंध्य | सह्याद्री आणि विंध्य ही भारतातील पर्वतरांगा |
| सद्गुणी | चांगले गुण असलेले, सद्वर्तन असलेले |
| वंदन | नमस्कार, अभिवादन |
| ध्वज | झेंडा |
🟦 प्रश्नोत्तर
प्र.1) आपण सर्व कोणाचे मुले आहोत?
उ: आपण सर्व भारतमातेची मुले आहोत.
प्र.2) आपल्याला कोणते रंग व गंध वेगवेगळे वाटतात?
उ: आपण सारे जरी वेगवेगळ्या रंगांचे व गंधाचे फुले असलो, तरी आपण एक आहोत.
प्र.3) आपल्याला कोणकोणत्या गोष्टी प्रिय आहेत?
उ: आपल्याला येथील माती, पाणी, डुलणारी शेते, सळसळणारा वारा प्रिय आहेत.
प्र.4) भारताचे कोणते पर्वत आणि नद्या प्रियतम आहेत?
उ: हिमालय, सह्याद्री, विंध्य पर्वत व गंगा-जमूना नद्या प्रियतम आहेत.
प्र.5) भारताने जगाला कोणती शिकवण दिली आहे?
उ: भारताने जगाला सर्व मानव समान असल्याची शिकवण दिली आहे.
प्र.6) भारतमातेच्या मुलांची ओळख काय आहे?
उ: भारतमातेची मुले सद्गुणी असून संपूर्ण जगाला प्रिय आहेत.
प्र.7) आपण भारतमातेला काय करतो?
उ: आपण भारतमातेला वंदन करतो आणि तिचा ध्वज सदा उंच धरतो.
🟨 विविध प्रश्नप्रकार
❖ योग्य पर्याय निवडा:
1) “प्रियकर ही डुलणारी शेते” यामध्ये ‘डुलणारी शेते’ म्हणजे –
अ. उंच पर्वत
ब. वाऱ्यावर हलणारी पिके ✅
क. वाहणारे पाणी
ड. हिरवीगार झाडे
2) “भिडाया जो गगना” यामध्ये कोण गगनाला भिडतो?
अ. गंगा
ब. सह्याद्री
क. हिमालय ✅
ड. वारा
❖ खालील ओळींचा अर्थ स्पष्ट करा:
1) "मानव सारे समान असती, शिकवण ही जगतास दिली"
अर्थ: भारतात सर्व माणसे समान मानली जातात आणि ही शिकवण भारताने संपूर्ण जगाला दिली आहे.
2) "प्रियकर ही डुलणारी शेते, प्रिय हे वारे सळसळते"
अर्थ: भारतातील डुलणारी शेते आणि वाऱ्याचा सळसळणारा आवाज आपल्याला प्रिय आहे.
🟧 सृजनात्मक प्रश्न
1) तुम्हाला भारतातील कोणती गोष्ट सर्वाधिक प्रिय आहे? का? (3-4 ओळी लिहा)
2) भारतमातेच्या चरणी आपण कोणती सेवा करू शकतो? (कविता स्वरूपात / गद्य स्वरूपात उत्तर द्या)
🟥 कृती कार्य
-
भारतमातेचे चित्र काढा व त्याखाली ‘वंदे मातरम्’ लिहा.
-
‘भारत माझा देश आहे’ या विषयावर 5 वाक्य लिहा.
-
कविता पाठांतर करून वाचताना रेकॉर्ड करा.
संकल्पना, प्रस्तुति, संपादन एवं लेखन
No comments:
Post a Comment